İşlemci Seçiminde Çekirdek ve Hız Nedir

Bir işlemci sayfasına baktığınızda karşınıza genelde üç sayı çıkar: çekirdek sayısı, GHz cinsinden hız ve bir yerlerde küçük puntoyla yazılmış cache miktarı. İki farklı modeli yan yana koyduğunuzda ise soru hep aynı: "6 çekirdek 4.5 GHz mi, 10 çekirdek 3.8 GHz mi?" Bu sayfada tam olarak bu kararı verirken neye bakmanız gerektiğini adım adım açıyoruz.

Şunu baştan söylemek gerekiyor: CPU core ghz performans üçlüsü birbirinden bağımsız değil. Biri yükseldiğinde diğerinin etkisi azalır ya da artar. Yani tek bir sayıyı büyütmek her zaman "daha hızlı bilgisayar" anlamına gelmiyor.

Çekirdek Sayısı ve Clock Hızı Aslında Neyi Ölçer?

Basit bir benzetme işe yarıyor: çekirdek sayısı kaç kasiyer çalıştığı, clock hızı ise her kasiyerin ne kadar çabuk çalıştığıdır. Market boşsa tek hızlı kasiyer yeterlidir; kuyruk uzunsa yavaş ama çok kasiyer daha iyi sonuç verir.

Çekirdek sayısı arttıkça her şey hızlanır mı?

Hayır. Bir işin birden fazla çekirdeğe bölünebilmesi için yazılımın buna uygun yazılmış olması gerekir. Video kodlama, 3D render, kod derleme, çok katmanlı ses projeleri ve sanal makineler çekirdek sayısından doğrudan fayda görür. Buna karşılık pek çok oyunun ana mantığı, ofis uygulamaları ve tarayıcıdaki tek bir sekme büyük ölçüde tek çekirdeğe yüklenir. Bu yüzden 16 çekirdekli bir işlemci, tek çekirdek hızı düşükse eski bir tabloyu açarken bile hantal hissettirebilir.

Pratik eşikler şöyle şekilleniyor:

• 4 çekirdek: Web, ofis, video izleme. Alt sınır kabul edilebilir.
• 6 çekirdek: Oyun ve genel kullanım için rahat bir denge.
• 8 çekirdek: Oyun + yayın, hafif video düzenleme, çok sekmeli yoğun çalışma.
• 12 ve üzeri: Render, derleme, profesyonel içerik üretimi.

GHz iki işlemci arasında karşılaştırılabilir mi?

Yalnızca aynı nesil ve aynı aile içinde. GHz, saniyede kaç milyar döngü yapıldığını söyler; ama her döngüde ne kadar iş yapıldığını söylemez. Buna IPC (döngü başına iş) denir ve yeni mimariler eskilere göre aynı GHz'de belirgin şekilde daha fazla iş çıkarır. Dolayısıyla eski bir 4.0 GHz işlemci, yeni bir 3.6 GHz işlemcinin gerisinde kalabilir. Farklı nesilleri karşılaştırırken GHz'e değil, güvenilir test sonuçlarına bakmak gerekir.

Bir de "temel hız" ile "turbo hız" ayrımı var. Turbo değeri genelde tek çekirdek için, kısa süreli ve sıcaklık uygunsa geçerlidir. Dizüstü bilgisayarlarda soğutma yetersizse işlemci bu hıza ya hiç çıkmaz ya da saniyeler içinde geri düşer. Laptop tarafında karar verirken bu ayrıntı, kasadaki soğutma çözümüyle birlikte değerlendirilmeli.

Performans ve verimlilik çekirdeği ayrımı ne anlama geliyor?

Modern işlemcilerin bir kısmı iki tip çekirdek barındırır: ağır işler için yüksek hızlı performans çekirdekleri, arka plan görevleri için düşük tüketimli verimlilik çekirdekleri. Bu tasarımda "toplam çekirdek sayısı" yanıltıcı olabilir. 14 çekirdekli bir modelde bunların 6'sı performans, 8'i verimlilik çekirdeği olabilir. Oyun ve tek iş odaklı kullanımda önemli olan performans çekirdeği sayısıdır; verimlilik çekirdekleri ise batarya ömrüne ve ısınmaya olumlu katkı yapar.

Cache Bellek ve Gerçek Kullanımda Karşılaştırma

Cache neden hız kadar önemli?

Cache, işlemcinin içindeki çok hızlı ama küçük hafızadır. L1 en küçük ve en hızlı, L2 orta, L3 en büyük katmandır. İşlemci ihtiyaç duyduğu veriyi cache'te bulursa iş anında ilerler; bulamazsa RAM'e gitmek zorunda kalır ve bu bekleme, çekirdeklerin boş kalmasına yol açar.

Bu yüzden cache miktarı özellikle veriyi dağınık şekilde okuyan işlerde belirleyici olur. Oyunlarda büyük L3 cache'in kare hızına ölçülebilir katkısı vardır; sıkıştırma, veri tabanı ve simülasyon türü işlerde de benzer bir etki görülür. Buna karşılık düz bir video dönüştürme işi cache'ten daha az etkilenir, çünkü veri düzenli ve tahmin edilebilir akar.

İki modeli tabloya dökerek nasıl karşılaştırırım?

Kağıt üzerindeki sayıları kullanım senaryonuza göre ağırlıklandırmak en sağlıklısı:

İşlemciyi tek başına seçmek doğru mu?

Genelde değil. Oyunda ekran kartı, uygulama açma hızında depolama, çok sekmeli kullanımda RAM miktarı sık sık işlemciden önce sınır oluşturur. Hızlı bir işlemcinin yanına yavaş bir disk koyarsanız sistem "yavaş" hissettirir; bu nedenle SSD tercihinin işlemci kadar hissedilir olduğunu söylemek yanlış olmaz. Masaüstünde yüksek çekirdekli bir modele geçiyorsanız güç kaynağının yeterliliğini, dizüstünde ise ısınma ve batarya dengesini de hesaba katmak gerekir. Monitör tarafında da yüksek yenileme hızı hedefliyorsanız işlemcinin tek çekirdek